Ngành công nghệ thông tin tại Việt Nam

295 (lượt xem) |

TỔNG QUÁT

Với 100,390 kỹ sư tốt nghiệp mỗi năm, Việt Nam đứng vị trí thứ 10 trong bảng xếp hạng năm nay của Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Báo cáo này không kể Trung Quốc, Ấn Độ vì dữ  kiện của 2 nước này không được chính xác. Forbes đưa tin, Việt Nam lọt vào danh sách 10 quốc gia có số lượng kỹ sư lớn nhất thế giới trong lãnh vực STEM (Science, Technology, Engineerring and Mathematics) theo nghiên cứu gần đây được tiến hành bởi Diễn đàn Kinh tế Thế giới (World Economic Forum – WEF). Đáng chú ý, khu vực Đông Nam Á có 2 đại diện trên bảng xếp hạng là Việt Nam (vị trí thứ 10) và Indonesia chiếm vị trí số 5 với 140,169 kỹ sư.

Nếu kể cả Trung Quốc và Ần Độ thì Việt Nam không có trong danh sách. Nếu tính theo tỷ lệ dân số thì Nga có 3.9 kỹ sư, Trung Quốc có 3.3, Ấn Độ có 1.9, Hoa Kỳ có 1.7, Việt Nam có 1.0 trên 100 dân.

Forbes nhận định, trong vài thập kỷ qua, một số quốc gia phát triển như Nhật Bản, Mỹ luôn là nơi có số lượng sinh viên tốt nghiệp chuyên ngành kỹ thuật đông nhất thế giới. Tuy nhiên, xu thế này dường như đang thay đổi khi một lượng lớn sinh viên tốt nghiệp chuyên ngành kỹ thuật, sản xuất và xây dựng hiện đến từ các quốc gia đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

CHIẾN LƯỢC ĐÀO TẠO VÀ NHU CẦU

Kể từ thập niên 90, Việt Nam bắt đầu kế hoạch đào tạo kỹ sư và chuyên viên ngành công nghệ thông tin gồm có hệ thống các trường đại học và cao đẳng, các trung tâm phần mềm, các công ty phần mềm trong nước và ngoại quốc, các trường đại học ngoại quốc tại Việt Nam:

  • Hệ thống các trường đại học, học việncao đẳng đào tạo nhân lực ngành công nghệ thông tinViệt Nam bao gồm 277 trường do Bộ Thông tin và Truyền thông thống kê vào tháng 12/2010. Trong đó, các trường đại học trọng điểm quốc gia Việt Nam gồm 8 trường ở miền Bắc (TĐH Bách khoa Hà Nội, TĐH Kỹ thuật Lê Quý Đôn, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, TĐH Sư phạm Hà Nội, TĐH Công nghệ thông tin và truyền thông, TĐH Thái Nguyên, TĐH Hàng hải Việt Nam, TĐH Vinh) và 6 trường ở miền Nam (Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM, TĐH Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia TP.HCM, TĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, Đại học Quốc gia TP.HCM, TĐH Công nghệ Thông tin, Đại học Quốc gia TP.HCM, TĐH Cần Thơ) được chính phủ ưu tiên đầu tư phát triển, làm đầu tàu cho sự phát triển mạng lưới các trường đại học Việt Nam.
  • Các Đại học Quốc tế tại Việt Nam như là Đại học RMIT Việt Nam, Đại học Quốc tế TP.HCM (HCM City International University), Đại học Quốc tế Miền Đông (Easten International University), Trường Đại học Quốc tế Sài Gòn, Trường Đại học FPT, Đại học Fulbright Việt Nam (Fulbright University Vietnam) đều có khả năng mở thêm hay bành trướng phân khoa CNTT, giúp cho Việt Nam đạt chỉ tiêu tăng 30% về lãnh vực này. Các đại công ty quốc tế như Intel, IBM, Samsung Display, Nokia và Microsoft cũng có thể góp phần trong nỗ lực này.
  • Hiện cả nước có 4 khu công nghệ thông tin tập trung, bao gồm Công viên phần mềm Quang Trung (TP.HCM), Công viên phần mềm Đà Nẵng, Khu công nghệ thông tin tập trung Cầu Giấy (Hà Nội) và Khu công viên công nghệ phần mềm Hà Nội (đang đầu tư xây dựng). Trong quy hoạch tổng thể đến năm 2020, mỗi thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng sẽ có 2 – 3 khu công nghệ thông tin tập trung trọng điểm quốc gia; tầm nhìn đến năm 2025, Việt Nam sẽ hình thành hệ thống khu hợp lý về quy mô, diện tích, lĩnh vực và đảm bảo hiệu quả đầu tư.  Ngoài ra, là trung tâm của Vùng kinh tế trong điểm Đồng bằng sông Cửu Long, thành phố Cần Thơ cũng đang quyết tâm hình thành và xây dựng Khu công nghệ thông tin tập trung thành phố Cần Thơ.
  • Công viên phần mềm Quang Trung (tiếng Anh: Quang Trung Software City – QTSC) là một khu công nghiệp tập trung chuyên ngành công nghệ thông tin tại phường Tân Chánh Hiệp, Quận 12, Thành phố Hồ Chí Minh, cách trung tâm thành phố khoảng 15 km. Chính thức đi vào hoạt động từ năm 2001, qua hơn 10 năm hoạt động, QTSC trở thành trung tâm CNTT lớn nhất tại Việt Nam. Khu CVPM Quang Trung hiện có 6 trung tâm đào tạo cho ngành CNTT trong đó có 3 trung tâm đào tạo trong nước là: Đại học Hoa Sen, Đại học FPT, trường Cao đẳng Viễn Đông và 2 trung tâm nước ngoài là: Trung tâm NIIT của Ấn Độ, trường Cao đẳng cộng đồng Houston của Mỹ. Mỗi năm thu hút trên 10,000 người đến học tập tại khu CVPM Quang Trung. Đây là một trong những nguồn cung cấp nhân lực CNTT lớn cho thành phố và cả nước. Các doanh nghiệp IT đang hoạt động tại QTSC: Doanh nghiệp top global 500: HP, IBM – Doanh nghiệp trong nước: Saigontel, Vinadata, FPT, TMA Solution, Trung tâm Phần mềm Viettel – Doanh nghiệp nước ngoài: ADMS (VN), GHP, Digitexx, Luxoft, SK Telecom, Global Cybersoft, Travel2pay.
  • Những năm gần đây, số lượng du học sinh Việt Nam học tập ở các quốc gia có nền giáo dục tiên tiến tăng mạnh, chưa có dấu hiệu chững lại. Theo thống kê quốc tế vào thời điểm 2018, hiện nay có khoảng 130,000 du học sinh Việt Nam học tập ở nước ngoài tăng hơn gấp đôi so với con số này vào năm 2009. Trong đó khoảng 10% đi học bằng tiền ngân sách nhà nước, học bổng của chính phủ hoặc các tổ chức phi chính phủ nước ngoài và du học tự túc chiếm đến 90%. Học sinh Việt Nam đang học tập tại gần 50 quốc gia các quốc gia trên thế giới trong đó có: Nhật Bản, Mỹ, Úc, Trung Quốc, Anh. Thống kê cho thấy 5 điểm đến hàng đầu về số lượng du học sinh Việt Nam học đại học và sau đại học là Nhật Bản (38,000), Hoa Kỳ (31,000), Úc (25,000), Vương quốc Anh (11,000), Pháp (5,284). Trong một báo cáo khác, số lượng du học sinh Việt Nam và những người làm việc tại Nhật Bản đang có khoảng hơn 54,000 du học sinh Việt Nam đang đang sinh sống và học tập ở đây. Được xem là một con số ấn tượng, Nhật đã cho rằng nhiều người Việt Nam đang quan tâm đến Nhật do đang đón làn sóng đầu tư của họ vào Việt Nam. Đặc biệt, số lượng du học sinh Việt Nam tại Trung Quốc cũng đã tăng lên 13,000 người. Điều cần để ý là tỷ lệ của du học sinh Việt Nam tính theo dân số. Như tại Nhật Bản, số lượng du học sinh Trung Quốc là khoảng 94,000 trong khi đó của Việt Nam là 26,000. Nếu so sánh về số lượng thì chỉ bằng ¼ nhưng so với tỷ lệ dân số (Trung Quốc: 1.4 tỷ dân, Việt Nam: 96 triệu) thì số sinh viên Việt Nam lại gấp 4 lần Trung Quốc.
  • Ngoài ra, Nhật Bản cũng là một trong những điểm đến hàng đầu của các du học sinh Việt Nam. Hiện nay, số du học sinh Việt Nam tại Nhật Bản đông nhất, lên tới 38,000 người. Hay theo thống kê của cơ quan Thương mại và đầu tư của Chính phủ Australia vào cuối năm 2016, Việt Nam nằm trong top 5 quốc gia có du học sinh nhiều nhất tại xứ sở chuột túi với khoảng 25,000 người. Số lượng du học sinh Việt tại Vương quốc Anh hiện nay cũng rất lớn, khoảng 11 nghìn người. Nhưng theo dự báo, số lượng này có thể biến động vào năm 2017 sau sự kiện người dân nước Anh chính thức bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu.

Công dân Việt Nam đang học tập tại nước ngoài

  • Thống kê 2016: Như đã nói ở trên, mổi năm Việt Nam đào tạo được khoảng 100,000 kỹ sư trong đó có khoảng 9,000 kỹ sư CNTT. Trong vòng 4 năm tới, Nhật Bản có nhu cầu tuyển 30,000 kỹ sư CNTT người nước ngoài (chủ yếu là Ấn Độ và Việt Nam) làm việc tại Nhật. Hàng năm, có khoảng 30 lượt công ty CNTT Nhật sang tuyển dụng trực tiếp các sinh viên chuẩn bị tốt nghiệp và làm các thủ tục để họ sang Nhật làm việc ngay sau khi nhận bằng. Trước đó, các chuyên gia phân tích đã từng đưa ra cảnh báo về sự thiếu hụt nhân lực cho ngành IT: Việt Nam cần khoảng 500,000 nhân lực ngành CNTT vào năm 2020, nhưng theo tính toán, trong khi toàn bộ hệ thống cung cấp nhân lực về CNTT trên cả nước chỉ có khả năng đáp ứng quá nửa con số ấy”.

NHỮNG CHI TIẾT CẦN BIẾT

  • Japan ICT Day là sự kiện được tổ chức thường niên từ năm 2007, nhằm góp phần xúc tiến hợp tác kinh doanh quan trọng giữa doanh nghiệp CNTT Việt Nam và Nhật Bản, do VINASA phối hợp cùng CLB Hợp tác CNTT Việt Nam – Nhật Bản (VJC) tổ chức. Tại sự kiện, bà Junko Kawauchi – Phó Chủ tịch Ban Hợp tác Quốc tế của JISA – cho biết: Theo dự báo của Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản (METI), năm 2019, số lượng kỹ sư CNTT của Nhật Bản sẽ đạt đỉnh với khoảng trên 920,000 và bắt đầu xu hướng giảm xuống. Trong khi đó nhu cầu lại không ngừng tăng, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân lực ngày càng nghiêm trọng. Hiện nay Nhật Bản đang thiếu trung bình khoảng trên 100,000 kỹ sư CNTT, đến năm 2020 là trên 230,000, và đến năm 2030 ước tính sẽ thiếu khoảng 590,000 lao động. Báo cáo cũng chỉ ra rằng, lượng kỹ sư CNTT Việt Nam làm việc trong ngành CNTT của Nhật chỉ chiếm 4% lượng kỹ sư nước ngoài, sau Trung Quốc 53% và Hàn Quốc 15%. Tuy nhiên, tốc độ gia tăng về số lượng kỹ sư của Việt Nam tại Nhật lại có tốc độ tăng trưởng lên tới 258% cao nhất trong số các đối tác của Nhật.
  • Cùng với số liệu này, các đại biểu tham dự Japan ICT Day cũng chia sẻ thông tin: Tháng 9/2017, Việt Nam vừa được AT Kearny đánh giá tăng 5 bậc, đứng thứ 6 trong danh sách các điểm đến về outsourcing trên thế giới. Cũng trong năm 2017, hãng nghiên cứu Tholons cũng đánh giá Việt Nam đứng thứ 8 trong các quốc gia hàng đầu cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực CNTT. Kết quả này có phần đóng góp không nhỏ từ thị trường Nhật Bản. Tốc độ tăng trường của thị trường này luôn nằm ở ngưỡng rất cao 20-25%/năm. Việt Nam vẫn duy trì vị thế là đối tác được yêu thích nhất và lớn thứ 2 của thị Nhật Bản. Điển hình có thể nói tới “Thung lũng Silicon tại Ấn Độ”, khi Khu công nghệ cao Bangalore được xây dựng, quy tụ nguồn nhân lực hấp dẫn cho IBM, Microsoft, Intel, Sun Microsystems, Dell, Cisco, Oracle. Trong thế kỷ 21, theo Global Services, TP.HCM đứng trong TOP 4 thành phố cung cấp dịch vụ Outsourcing Việt Nam chất lượng chỉ sau 4 thành phố của Ấn Độ và Cebu (Philippines). Các công ty outsourcing ở Việt Nam điển hình có thể điểm danh tới là Digital Glass Egg, FPT, TMA Solutions…
  • Ấn Độ nhiều năm nay luôn được biết đến như là đầu tàu cho outsourcing lớn nhất thế giới (BPO – Business Process Outsourcing), nhưng thời thế đã thay đổi. Theo hiệp hội thương mại Nasscom, ngành công nghiệp BPO Ấn Độ vừa chứng kiến ​​sự sụt giảm việc làm lớn nhất trong bảy năm vừa qua, trong khi ngành công nghệ thông tin (IT) 2 năm liên tiếp chứng kiến tình trạng thất nghiệp gia tăng. Bên cạnh đó, các nước bạn lân cận trong khu vực liên tục đua nhau trở thành trung tâm outsourcing phần mềm CNTT trong đó, Việt Nam được biết đến như một thiên đường outsourcing nhỏ nhưng hùng mạnh ở châu Á-Thái Bình Dương. Đó là một quốc gia có tinh thần công nghệ, người dân tài năng và trung thành. Tiếng Anh đối với Việt Nam đã trở thành ngôn ngữ thứ hai tại các trường đại học hơn là chỉ là một ngoại ngữ. Sự phát triển vượt bậc của Việt Nam trong những năm gần đây, khiến Việt Nam trở thành đối thủ cạnh tranh với Ấn Độ khi các công ty như Intel, IBM, Samsung Display, Nokia và Microsoft tiếp tục đầu tư vào Việt Nam.

KẾT LUẬN

Để phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh, để giải quyết về lâu dài bài toán nguồn nhân lực CNTT, cần thực hiện mạnh mẽ cải cách hệ thống giáo dục đào tạo. Ngoài ra, cần nuôi dưỡng các kỹ năng khoa học công nghệ từ nhỏ bằng các phương thức dạy phù hợp, trên cơ sở áp dụng công nghệ học tập mới dựa trên Internet. Đưa lập trình vào chương trình học từ lớp dưới, thay đổi căn bản cách học tập và giảng dạy tiếng Anh trong nhà trường phổ thông để phổ cập tiếng Anh. Có cơ chế gắn kết các doanh nghiệp với các tổ chức giáo dục đào tạo để nâng cao kỹ năng nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên. Tất cả các loại hình đào tạo công lập, dân lập, từ đại học, cao đẳng, học nghề nên tăng quy mô lên 30% để kịp đà phát triển và bắt được cơ hội đang đến. Đẩy mạnh đào tạo từ xa, và học miễn phí để tham gia vào ngành CNTT… Đặc biệt, cần đưa văn bằng CNTT vào giáo dục đại học ở tất cả các cấp. Thực tế cho thấy, 40% cán bộ IT đến từ những người không được đào tạo CNTT chính quy.

THAM KHẢO

  1. Nhân lực công nghệ thông tin Việt Nam – Bách khoa toàn thư mở Wikipedia.
  2. Công viên phần mềm Quang Trung – Bách khoa toàn thư mở Wikipedia.
  3. Bài viết “Việt Nam lọt top 10 thế giới về số lượng kỹ sư” trên mạng Dautu.Online ngày 26/5/2015.
  4. Danh sách các trường đại học, học viện và cao đẳng ở Việt Nam (ngành công nghệ thông tin) – Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
  5. Bài viết “Du học sinh Việt Nam hiện đang ở những đâu?” trên mạng naganumavietnam.com.vn.
  6. Bài viết “Số kỹ sư Việt Nam tại Nhật tăng nhanh nhất so với các quốc gia đối tác khác”
  7. Bài viết “Việt Nam, điểm đến outsourcing mới” trên mạng VN Economy ngày 17/7/2017.

—–