Tranh Chấp Biển Đông 2019

134 (lượt xem) |

TÌNH HÌNH BIỂN ĐÔNG 2019

Bắt đầu 2019, các nhà quan sát quốc tế cho rằng Washington là động lực thúc đẩy đằng sau nỗ lực đa phương nhằm ngăn chặn hoạt động quân sự hóa bất hợp pháp và yêu sách chủ quyền phi lý của Trung Quốc ở Biển Đông. Việc đẩy lùi chủ nghĩa xét lại của Trung Quốc sẽ đòi hỏi phải có một nỗ lực quốc tế chủ yếu do Mỹ định hình. Phát biểu tại một buổi gặp gỡ lãnh đạo các tập đoàn năng lượng ở Texas ngày 12/3/2019, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo chỉ trích “hoạt động xây đảo nhân tạo bất hợp pháp của Trung Quốc tại các tuyến đường biển quốc tế”. Ông cho rằng những hành động của Trung Quốc không đơn thuần là vấn đề an ninh.

Tại Diễn đàn Đối thoại Shangri-La, một diễn đàn an ninh uy tín, năm nay 2019 hội họp ở Singapore ngày 31-2/6, Hoa Kỳ và Trung Quốc đối đầu nảy lửa. Về vấn đề Biển Đông Quyền Bộ Trưởng Quốc Phòng Mỹ Shanahan tố cáo Trung Quốc ăn cắp công nghệ từ các quốc gia khác và quân sự hóa các tiền đồn nhân tạo ở Biển Đông như là một “bộ công cụ để cưỡng ép”. Và Bộ Trưởng Quốc Phòng Mỹ tuyên bố sẽ không bỏ qua chuyện Trung Quốc đe dọa chủ quyền ở châu Á. Lãnh đạo Quốc Phòng Mỹ cảnh báo, “chúng tôi sẽ không làm ngơ trước hành vi của Trung Quốc”. Còn Bộ Trưởng Quốc Phòng TC Tướng Ngụy Phượng Hoà lần đầu đích thân đến dự vì tình hình căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và Trung Quốc. Tướng này tuyên bố siêu diều hâu, rằng quân đội TQ sẽ “chiến đấu đến cùng để xác định chủ quyền cũng như không loại trừ giải pháp chiếm Đài Loan bằng quân sự”. Cũng trong diễn đàn an ninh khu vực này, Hoa Kỳ công bố một chiến lược mới chống lại những tham vọng hàng hải của Trung Quốc. Theo ông Randall Schriver, mục tiêu của chiến lược mới này là không để cho Trung Quốc “khai triển thêm các hệ thống quân sự” và phải gỡ bỏ các hệ thống quân sự đã được lắp đặt trên các đảo nhân tạo tại Biển Đông. Quan chức này nhấn mạnh, ý định của Hoa Kỳ là không để cho “bất kỳ nước nào thay đổi luật pháp quốc tế và nguyên trạng tại Biển Đông”.

Tình hình Biển Đông nóng lên kể từ đầu tháng 7/2019. Đã 3 lần tàu thăm dò Hải dương 8 của Trung Quốc vào vùng biển gần rặng san hô gần Bãi Tư chính để “thực hiện khảo sát địa chất” vào ngày 3/7 cùng với các tàu bảo vệ. Ngày 1/9/2019, Việt Nam kêu gọi cộng đồng quốc tế tham gia làm giảm các căng thẳng tại Biển Đông. Ngày 24/10, tàu khảo sát Hải Dương Địa chất 8 của Trung Quốc đã rời khỏi vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam sau hơn ba tháng khảo sát ở đây.

TRUNG QUỐC

Vào cuối năm 2018, Chủ tịch Tập Cận Bình tuyên bố năm 2019 Trung Quốc sẽ đối mặt với thay đổi chưa từng có trong vòng 100 năm qua. Ngày 4/1/2019, Chủ tịch Tập Cận Bình nói trong cuộc họp với giới lãnh đạo quân sự chóp bu rằng các lực lượng vũ trang của Trung Quốc phải tăng cường tính khẩn trương và làm mọi thứ có thể để chuẩn bị chiến đấu. Bài diễn văn của ông Tập về Đài Loan diễn ra chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ký thành luật Đạo luật Sáng kiến Trấn an Châu Á, tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với an ninh của châu lục này.

Ở Bắc Kinh, các nhà lãnh đạo vẫn tiếp tục sát cánh với sáng kiến của ông Tập Cận Bình, thì Vành đai và Con đường lại đang bị đẩy lùi khỏi tầm mắt công chúng. Những tin tức về sáng kiến Vành đai và Con đường ngày càng xấu đi trong khi làn sóng chống lại ngày càng rõ.

 TÌNH HÌNH KINH TẾ

Các con số do nhà nước Trung Quốc công bố hôm 21/1/2019, cho thấy mức phát triển của nền kinh tế quốc gia này trong năm 2018 đã ở mức thấp nhất trong vòng ba thập niên qua, bị trì trệ ở quý sau vì do phải đối phó với mức nợ khổng lồ và cuộc chiến mậu dịch với Mỹ. Mức phát triển 6.6% được công bố có cao hơn chỉ tiêu do nhà nước Trung Quốc đưa ra là 6.5% và cũng giống như ước tính của các phân tích gia được hãng thông tấn AFP thăm dò trước đó. Tuy nhiên, con số này thấp hơn mức 6.8% của năm 2018, theo Cơ Quan Thống Kê Nhà Nước Trung Quốc (NBS). Ngoài ra, còn có thêm một chỉ dấu nữa về sự khó khăn của nền kinh tế Trung Quốc, đó là mức phát triển trong ba tháng cuối năm 2018 chỉ là 6.4%, bằng mức của thời kỳ có cuộc khủng hoảng tài chánh toàn cầu 10 năm trước đây.

Thương thuyết Mỹ-Trung bắt đầu từ tháng 2/2018. Sau 12 vòng đàm phán, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn chưa thể đạt một thỏa thuận để kết thúc cuộc chiến tranh thương mại song phương đe dọa tăng trưởng kinh tế toàn cầu suốt 1 năm qua.

MẶT TRẬN NGOẠI GIAO

Vào lúc Bắc Kinh rầm rộ phô trương thanh thế nhân kỷ niệm 70 năm ngày thành lập nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa, một cuộc khảo sát quan điểm về Trung Quốc của người dân thuộc 32 quốc gia, công bố hôm 30/9/2019 cho thấy tỷ lệ người thiếu thiện cảm với Trung Quốc gia tăng đáng kể, đặc biệt là tại các láng giềng ở châu Á, từ Nhật Bản cho đến Indonesia. Theo kết quả cuộc khảo sát dư luận thế giới mới nhất Global Attitudes Survey, do trung tâm nghiên cứu Mỹ có uy tín Pew Research Center thực hiện từ ngày 13/5 cho đến ngày 29/8 vừa qua, nhìn chung vẫn có bình quân 41% cư dân thuộc 32 nước trên thế giới có quan điểm tích cực về Trung Quốc, so với 37% có cái nhìn tiêu cực.

Tuy nhiên, nếu đi vào chi tiết, có thể thấy là tâm lý ghét Trung Quốc đang càng lúc càng gia tăng tại các nước, khi so sánh với những kết quả thăm dò trong những năm trước đây. Theo cuộc thăm dò vừa công bố, hiện có đến 60% người được hỏi tại Mỹ, và 67% tại Canada coi Trung Quốc là đất nước “không được ưa thích”, một kết quả xấu nhất đối với Trung Quốc từ năm 2007 đến nay. Tâm lý chung của người dân Tây Âu cũng rất tiêu cực đối với Trung Quốc, với tỷ lệ không có thiện cảm lên đến 70% tại Thụy Điển, hay 53% tại Tây Ban Nha. So với năm ngoái 2018, thiện cảm đối với Trung Quốc đã giảm mạnh ở Thụy Điển với tỷ lệ -17%, cũng như tại Anh Quốc, hay Hà Lan, -11%. Chỉ có tại Hy Lạp và Ý thì số người thích Trung Quốc có đông hơn một chút. Điều đáng ghi nhận nhất có lẽ là việc Trung Quốc không hề được các láng giềng ưu ái chút nào. Bản khảo sát của Pew Research Center đã tập trung tại năm nước vùng châu Á Thái Bình Dương là Nhật Bản, Hàn Quốc, ở Đông Bắc Á, Philippines, Indonesia ở Đông Nam Á, và Úc ở châu Đại Dương. Tại hầu như toàn bộ 5 quốc gia này, đa số người được hỏi đều xác nhận là họ không thích Trung Quốc, cao nhất là Nhật Bản với 85%, kế đến là Hàn Quốc, 63%, Úc 57%, Philippines 54%.

Việt Nam không nằm trong danh sách các nước châu Á được Pew Research Center khảo sát trong bản Global Attitudes Survey 2019. Nhưng vào năm 2014, trong một bản thăm dò ý kiến tại ở 44 nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam, thì Việt Nam đứng đầu danh sách về thái độ thiếu thiện cảm đối với Trung Quốc. Có đến 78% người được hỏi cho biết là không thích Trung Quốc, một tỷ lệ chỉ thua có Nhật Bản với 91% người ghét Trung Quốc, nhưng hơn xa Philippines, chỉ có 58% không có thiện cảm với Trung Quốc. Về câu hỏi nước nào là mối đe dọa lớn nhất, 74% người Việt Nam đã trả lời rằng đó là Trung Quốc, một tỷ lệ cao hơn người Nhật (68%) hay người Philippines (58%) cũng xem Trung Quốc là kẻ nguy hiểm. Tâm lý ghét Trung Quốc của người Việt Nam ngày nay có lẽ vẫn không thay đổi, đặc biệt trong bối cảnh từ năm 2014 đến nay, các hành vi bức hiếp Việt Nam của Trung Quốc chỉ có tăng chứ không hề giảm.

MẶT TRẬN QUÂN SỰ

  • Theo nhật báo Hồng Kông South China Morning Post ngày 18/3/2019, Trung Quốc vừa cho biết sẽ đẩy mạnh một kế hoạch biến đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa và hai đảo nhỏ lân cận thành một căn cứ hậu cần chiến lược nhằm phục vụ cho các hoạt động tại Biển Đông. Đây là kế hoạch do chính quyền trung ương Bắc Kinh chỉ đạo.

Đảo Phú Lâm thuộc quần đảo Hoàng Sa chụp năm 2018

  • Theo Wall Street Journal ngày 9/4/2019, Trung Quốc năm nay còn thiết lập các hệ thống gây nhiễu thông tin liên lạc và rađa trên hai đá Vành Khăn và Chữ Thập, thuộc quần đảo Trường Sa.
  • Trước lễ Quốc Khánh Trung Quốc, tầu sân bay Mỹ USS Ronald Reagan đã tiến hành loạt tuần tra ở Biển Đông, ngay gần các đảo nhân tạo do Trung Quốc bồi đắp. Hình ảnh theo dõi của vệ tinh Sentinel 2 ngày 28/09 và được đăng trên nhiều mạng xã hội cho thấy tầu sân bay USS Ronald Reagan, cùng với nhiều tầu chiến khác không rõ danh tính, có thể của Mỹ hoặc của Trung Quốc, đang hoạt động ở phía đông bắc khu vực đảo do Trung Quốc bồi đắp và kiểm soát ở Biển Đông.

HOA KỲ

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa ký ban hành Đạo luật Sáng kiến Tái bảo đảm châu Á (Asia Reassurance Initiative Act gọi tắt là ARIA) nhằm củng cố cam kết của Washington ở khu vực này, theo SCMP. Theo các nhà phân tích, cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ ở châu Á – đặc biệt là ở Biển Đông – sẽ khốc liệt hơn với việc Mỹ vừa ban hành ARIA. Sáng kiến Tái bảo đảm châu Á, mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký thành luật trong tuần này, báo hiệu rằng Hoa Kỳ muốn duy trì các đồng minh và vận động họ chống lại Trung Quốc nếu cần thiết, giới quan sát cho biết.

MẶT TRẬN KINH TẾ & NGOẠI GIAO

  • Hãng Hàng Không Vietjet Air đã ký một thỏa thuận lớn với hãng sản xuất máy bay Boeing của Mỹ, bên lề cuộc gặp thượng đỉnh Trump – Kim ở Hà Nội vào cuối tháng 2/2019. Thông tin trên được báo chí Việt Nam dẫn lại từ hãng tin Reuters ngày 22/2/2019. Theo đó, VietjetAir của Việt Nam “có thể sẽ hoàn tất một thỏa thuận tạm thời, vốn đã được đồng ý tại cuộc triển lãm hàng không quốc tế Farnborough ở Anh hồi năm 2018. Báo Tuổi Trẻ cho hay, theo thỏa thuận này Vietjet Air sẽ mua thêm 100 máy bay Boeing 737 MAX từ hãng Boeing với trị giá gần $13 tỷ.
  • Hoa Kỳ đang dồn Trung Quốc trên mọi mặt. Liên tục gây sức ép trong các cuộc đàm phán thương mại còn chưa ngã ngũ, mạnh tay trừng phạt trong lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, Washington còn muốn gây sức ép tối đa khi thách thức những đòi hỏi chủ quyền lãnh hải của Bắc Kinh với dự luật trừng phạt Biển Đông và biển Hoa Đông 2019. Ngày 23/5/2019, hai thượng nghị sĩ Marco Rubio và Ben Cardin, đại diện cho 13 thượng nghị sĩ khác, cả Cộng Hòa lẫn Dân Chủ, đã trình một dự luật “nhằm áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa liên quan đến các hoạt động ở Biển Đông và biển Hoa Đông và các mục đích khác”. Gọi tắt là “Đạo luật trừng phạt Biển Đông và biển Hoa Đông” (South China Sea and East China Sea Sanctions Act), văn bản này gồm 12 điều và từng được đưa ra Quốc Hội Mỹ lần đầu tiên vào năm 2017. Nếu có một chủ đề mà hai đảng Dân Chủ và Cộng Hòa có thể nói tìm được tiếng nói chung hiếm hoi, đó chính là Trung Quốc.
  • Các nhà lập pháp Hoa Kỳ vừa trình hai dự luật nhằm đối đầu sự bành trướng về sức mạnh quân sự và kinh tế của Trung Quốc, cũng như cho phép chính phủ Mỹ hợp tác chặt chẽ hơn nữa với các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam, để đảm bảo an ninh khu vực trước hành động hung hăng của Bắc Kinh. Hôm 25/9, Thượng Nghị sĩ Mitt Romney và các thượng nghị sĩ lưỡng đảng của Hoa Kỳ đã giới thiệu dự luật Hợp tác Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương (The Indo-Pacific Cooperation Act of 2019), theo đó cho phép Hoa Kỳ hợp tác với các đồng minh ở khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương và cả châu Âu để cùng đưa ra một giải pháp thống nhất nhằm đối phó sự trỗi dậy của Trung Quốc. Trước đó, vào chiều 24/9, Hạ viện Hoa Kỳ đã thông qua Dự luật Chiến lược Đông Nam Á (Southeast Asia Strategy Act) nhằm tăng cường sự can dự của Hoa Kỳ vào khu vực Đông Nam Á và đảm bảo rằng các đối tác quan trọng trong khu vực nhận được sự hẫu thuẫn mạnh mẽ của Hoa Kỳ. Ngày hôm sau, 25/9, dự luật này đã được chuyển cho Thượng viện xem xét.
  • Cuối tháng 10/2019, trong bài phát biểu tại Trung tâm Quốc tế Woodrow Wilson ở Washington, Phó tổng thống Mỹ Mike Pence lên án những hành động gần đây của Trung Quốc trên Biển Đông. Trang Straist Times dẫn lời Phó tổng thống Mỹ tại sự kiện: “Trong năm qua, động thái quân sự của Trung Quốc trong khu vực và cách tiếp cận của họ với các nước láng giềng ngày càng khiêu khích. Bắc Kinh đã tăng cường sử dụng các tàu dân và quân sự để thường xuyên hăm doạ thuỷ thủ và ngư dân các nước Malaysia và Philippines, đồng thời tìm cách cản trở Việt Nam khai thác dầu mỏ và khí ga trên vùng biển thuộc chủ quyền của Việt Nam”. Trước ông Pence, trong bài phát biểu điều trần trước Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ ngày 18/09/2019, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ về các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương David R. Stilwell cũng án hành động gây hấn của Trung Quốc trên Biển Đông. Ông Stilwell cho biết, kể từ đầu tháng 07/2019, các tàu của Trung Quốc đã tiến hành thăm dò trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam với sự hộ tống của lực lượng tuần duyên có vũ trang và cảnh sát biển. Ông cho rằng hành động nhằm đe dọa Việt Nam và các nước ASEAN khác không được khai thác tài nguyên dầu khí tại Biển Đông.

MẶT TRẬN QUÂN SỰ

USNI News ngày 1/2 đưa tin, Tham mưu trưởng Hải quân Hoa Kỳ, Đô đốc John Richardson đã nói với các phóng viên rằng, duy trì sự hiện diện quân sự nhất quán trên Biển Đông là chìa khóa để đối phó với Trung Quốc.

  • Đầu tháng 1/2019, KTH McCampbell-DDG 85 của HQ/HK đã đi vào trong phạm vi 12 hải lý của Quần đảo Hoàng Sa “để thách thức những tuyên bố quá mức về chủ quyền trên biển”, nữ phát ngôn viên của Hạm đội Thái Bình Dương Rachel McMarr nói. Ngày 11/2/2019, hai tầu khu trục hạm có gắn tên lửa hành trình USS Spruance-DD 963 và USS Preble đã đi vào vùng 12 hải lý gần bãi Đá Vành Khăn trong quần đảo Trường Sa. Hôm 25/2/2019, tàu khu trục USS Stethem-DDG 63cùng với một tàu yểm trợ đã đi qua eo biển Đài Loan. Ngày 13/3/2019, USS Blue Ridge, soái hạm của Hạm đội 7, Hải quân Hoa Kỳ ghé thăm cảng Manila, Philippines ngày 13/3/2019. Ngày 6/5, hai tàu khu trục Preble và Chung Hoon, đã tuần tra trong khu vực 12 hải lý gần đá Ga Ven (Gaven) và đá Gạc Ma (Johnson) ở quần đảo Trường Sa. Ngày 19/5 khu trục hạm USS Preble của Hải quân Hoa Kỳ đã áp sát bãi cạn Scarborough.
  • Ngày 5/3, kênh truyền hình Mỹ ABC News, trích dẫn thông báo của lực lượng Không Quân Mỹ vùng Thái Bình Dương cho biết là một chiếc oanh tạc cơ B-52 đã thực hiện một phi vụ trên vùng trời gần các đảo đang có tranh chấp tại Biển Đông. Hôm 13/3, hai máy bay ném bom B-52 của Không quân Hoa Kỳ lại bay qua Biển Đông. Đây là lần thứ nhì nội trong vòng 10 ngày, Mỹ điều máy bay ném bom chiến lược B-52 tới Biển Đông trong một sứ mạng tuần tiễu thường lệ để thách thức các “tuyên bố chủ quyền phi lý của Trung Quốc” trên hầu hết vùng biển này. Kể cả phi vụ mới nhất, trong 6 tháng gần đây, Không Quân Mỹ đã năm lần cho siêu pháo đài bay B-52 đến thị uy trên Biển Đông: Trước phi vụ hôm 13/3, những chiếc B-52H đã tiến hành tuần tra trên Biển Đông và biển Hoa Đông vào tháng 9 và tháng 11 năm 2018.
  • Nghiên cứu gia Tom Rogan trong bài viết gởi cho Washington Examiner vào đầu tháng 1/2019 với tựa đề: “To deter Chinese imperialism, the US should ask to station long range missiles in Vietnam and the Philippines”, tạm dịch ý là: “Để chống lại chủ nghĩa bá quyền của Trung Quốc, Hoa Kỳ nên yêu cầu ráp đặt các dàn hoả tiễn tầm xa tại Việt Nam và Phi”, Rogan lý giải rằng Hoa Kỳ cần phải đặt hỏa tiễn tầm xa hiện đại một cách thường trực tại Việt Nam và Phi theo lối lấy độc trị độc, nghĩa là nếu Trung Quốc muốn đọ sức bằng hỏa tiển, ráp đặt các dàn hỏa tiển tại các đảo tạm chiếm trái phép ở biển Đông thì Hoa Kỳ cũng phải ráp đặt các dàn hỏa tiễn của mình tại Phi và Việt Nam để đáp lại.

Những vị trí thuận lợi đặt hỏa tiễn khống chế Trung Quốc ở biển Đông

  • Cho dù vũ khí của Trung Quốc ngày càng tiến bộ, Hải Quân Mỹ không ngại đi qua eo biển Đài Loan, một phần của trục giao thông quốc tế. Trên đây là lời cảnh báo của đô đốc John Richardson vào hôm 18/1/2019 tại Tokyo nhắm vào Bắc Kinh sau hai ngày viếng thăm Trung Quốc. Hôm 24/1, Bộ quốc phòng Đài Loan cho hay: khu trục hạm USS McCampbell và tàu USNS Walter S, Diehl di chuyển theo hướng bắc và cuộc hải hành này là phù hợp với các quy định quốc tế. này của Đài Loan. Ngày 24/3, hai tàu khu trục hải quân Curtis Wilbur và tàu tuần duyên Bertholf đi qua eo biển Đài Loan,, theo một thông cáo của quân đội Mỹ cho biết. Theo bản tin của Đài Tiếng Nói Hoa Kỳ (VOA), thì đây là lần thứ 4 trong 5 tháng qua tàu chiến Mỹ đi qua eo biển Đài Loan.
  • Business Insider ngày 25/1 đưa tin, các tướng Mỹ đang bàn bạc về việc điều chỉnh các vũ khí trang bị cho tàu chiến để giúp lực lượng Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ có thể chiếm các đảo ở Biển Đông mà Trung Quốc chiếm đóng (bất hợp pháp) trong một cuộc chiến tên lửa ở Thái Bình Dương.
  • Điều trần trước Ủy Ban Quân Vụ Thượng Viện Mỹ ngày 12/2/2019, đô đốc Philip Davidson, chỉ huy Bộ Tư Lệnh Ấn Độ-Thái Bình Dương của Mỹ đã tiết lộ một chủ trương mới nhằm đối phó với chiến lược bành trướng của Trung Quốc tại Biển Đông: Đó là kết hợp với các đối tác và đồng minh trong và ngoài khu vực để cùng nhau hành động, chống lại ảnh hưởng xấu của các tác nhân Nhà nước và phi nhà nước, đặc biệt là ở Biển Đông, ám chỉ các lực lượng quân sự và bán quân sự của Trung Quốc. Đô đốc Philip Davidson đã tỏ ý vui mừng trước sự kiện là cho đến nay, nhiều đồng minh và đối tác của Mỹ, dù không phải là các nước ven Biển Đông, nhưng cũng đã bằng cách này hay cách khác, tăng cường các hoạt động trên Biển Đông. Vị đô đốc Mỹ đã nêu đích danh các nước Anh, Nhật, Úc, New Zealand, Canada và Pháp. Bên cạnh đó, chỉ huy trưởng Bộ Tư Lệnh Mỹ vùng Ấn Độ-Thái Bình Dương cũng xác nhận rằng ông đang tập trung vào việc thuyết phục các đồng minh Đông Nam Á của Mỹ là Thái Lan và Philippines, cũng như các đối tác của Hoa Kỳ trong vùng là Singapore và Việt Nam.
  • Tuần dương hạm của Mỹ và khu trục hạm của Nga suýt đụng nhau trên biển Hoa Đông vào ngày 7/6/2019. Sự cố tương tự thường xảy ra giữa hải quân Mỹ và Nga, nhưng đây là lần đầu tiên đôi bên chạm trán nhau tại Biển Hoa Đông và vụ việc đã diễn ra đúng vào lúc chủ tịch Trung Quốc đang viếng thăm nước Nga”. Đôi bên quy trách nhiệm lẫn nhau.

Hình ảnh được loan tải cho thấy khu trục hạm Nga và tuần dương hạm của Mỹ áp sát nhau trên biển hoa Đông, ngày 7/6/2019.

  • Nhóm tàu sân bay Ronald Reagan hội quân với tàu đổ bộ Boxer ở Biển Đông và tiến hành các nội dung diễn tập bắn đạn thật. “Hoạt động của chúng tôi ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tập trung vào việc duy trì an ninh và ổn định tại khu vực. Sự hiện diện của chúng tôi thể hiện cam kết với những giá trị mà chúng tôi chia sẻ với các đối tác và đồng minh trong khu vực”, chuẩn đô đốc George M. Wikoff hôm nay tuyên bố về mục đích diễn tập chung giữa nhóm tác chiến tàu sân bay USS Ronald Reagan và tàu đổ bộ USS Boxer ở Biển Đông. Wikoff không tiết lộ thời gian, địa điểm cụ thể của cuộc diễn tập, nhưng nhấn mạnh hải quân Mỹ, với lực lượng áp đảo gồm các nhóm tác chiến kết hợp giữa tàu sân bay và đổ bộ, luôn sẵn sàng ngăn chặn những bên muốn thách thức “các giá trị chung”.
  • Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Mark Esper đã thực hiện chuyến công du thứ hai tới vùng Ấn Độ Dương -Thái Bình Dương khi Washington đang tìm cách tái khẳng định cam kết với khu vực và gây áp lực với Trung Quốc, trang South China Morning Post (SCMP) cho biết hôm 15/11. Chuyến công du của ông Esper bắt đầu bằng chuyến thăm Hàn Quốc chiều ngày 14/11, và sẽ bao gồm các điểm dừng ở hai quốc gia đồng minh khác là Thái Lan và Philippines – “cũng như Việt Nam, hiện đang ngày càng gần Mỹ”, trang SCMP viết tiếp. Bộ trưởng Quốc Phòng Hoa Kỳ Mark Esper cho biết trong chuyến thăm Hà Nội trong vài ngày tới ông sẽ “tìm phương thức mới” trong hợp tác quốc phòng với Việt Nam.
  • Hôm 20/11/2019, tàu chiến ven bờ Gabrielle Giffords đã đi vào bên trong 12 hải lý của Đá Vành Khăn, theo Chỉ Huy Trưởng Reann Mommsen, nữ phát ngôn nhân cho Hạm Đội Bảy của Hải Quân Hoa Kỳ, nói với Reuters. Hôm 21/11/2019, khu trục hạm Wayne E. Meyer đã thách thức các hạn chế trên lối đi vô hại tại quần đảo Hoàng Sa, theo Mommsen cho biết.
  • Theo tin từ Bộ Quốc phòng Mỹ, ngày 19/12, tàu Hải quân USS Gabrielle Giffords (LCS 10) đã đến cảng Cam Ranh (Khánh Hòa). Đây là chiếc tàu dự kiến thăm cảng Tiên Sa (Đà Nẵng) từ đầu tháng 11, nhưng đã hủy kế hoạch.

VIỆT NAM

Hôm 17/1, làng báo Việt Nam ngạc nhiên trước việc báo Thanh Niên đăng bài “45 năm Trung Quốc cưỡng chiếm Hoàng Sa của Việt Nam: Mưu đồ độc chiếm Biển Đông“. Bài viết mở đầu với câu: “Trung Quốc đã có hàng loạt hành động phi pháp để phục vụ mục tiêu độc chiếm Biển Đông kể từ khi ngang ngược chiếm quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam.” Giọng điệu mạnh mẽ của bài viết nói trên có thể được xem là chỉ dấu của việc báo chí Việt Nam từ nay có thể nhắc tên “Trung Quốc” khi viết bài kỷ niệm 40 năm chiến tranh Biên giới Việt-Trung vào tháng tới, thay vì né tránh như mọi năm.

Việt Nam cũng đã đưa ra những yêu sách cứng rắn với Trung Quốc trong cuộc đàm phán về Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông (COC) giữa Asean và Bắc Kinh, Reuters đưa tin. Theo bản thảo bộ quy tắc đang được đàm phán mà phóng viên Reuters có được, phía Hà Nội muốn đặt ngoài vòng pháp luật nhiều hành động mà Bắc Kinh đang tiến hành trên khu vực Biển Đông trong suốt nhiều năm qua, trong đó bao gồm việc xây dựng các đảo nhân tạo, triển khai các loại vũ khí phong toả biển như hệ thống tên lửa.

Ngày 16/2, phát biểu trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ, Đô đốc Davidson, Tư lệnh Bộ chỉ huy Ấn Độ Dương- Thái Bình Dương nhấn mạnh quan hệ hợp tác an ninh-quốc phòng giữa USINDOPACOM và phía Việt Nam nằm trong số những mặt mạnh nhất của quan hệ song phương đang ngày càng phát triển. Ông khẳng định Việt Nam đang nổi lên như là một đối tác chính trong việc thúc đẩy trật tự quốc tế dựa trên luật lệ trong khu vực.

Ngày 3/4/2019, một số quan chức cấp thứ trưởng của Mỹ và Việt Nam đã tổ chức hội thảo mang tên “Việt- Mỹ: Hướng đến hợp tác chiến lược” tại Trung Tâm Chiến lược & Nghiên Cứu Quốc tế CSIS ở thủ đô Washington. Có thể xem hội thảo trên là một trong số hiếm hoi hoặc là lần đầu tiên hai bên bàn về chủ đề không còn là chuyện giỡn chơi hay trả treo mặc cả này. Hội thảo này có thể được xem là một trong những tiền đề để chuẩn bị cho cuộc gặp Donald Trump – Nguyễn Phú Trọng tại Washington vào mùa hè năm 2019, một cuộc gặp mà lạ thay, bởi khác hẳn những lần trước luôn được Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ thông báo đầu tiên, lần này lại được Bộ Ngoại giao Việt Nam chính thức “chủ động thông tin đối ngoại” chứ chẳng cần đợi phía Mỹ nữa.

Sách trắng Quốc phòng Việt Nam năm 2019 được phát hành vào tháng 11, 2019 có điểm “mâu thuẫn” về chính sách trong văn bản, nhưng cũng tiềm ẩn “lời cảnh báo” với Trung Quốc theo một học giả từ Viện nghiên cứu chính sách và chiến lược Chatham House từ London, Anh quốc. “Có một vài điểm mâu thuẫn trong văn bản Sách Trắng, thứ nhất, đó là Việt Nam nói rằng có ba điểm ‘không’ trước đây, tức là không liên minh quân sự với nước nào, không liên kết với nước nào để chống nước khác và không cho nước nào đặt căn cứ quân sự ở Việt Nam, điểm ‘không’ thứ tư là không sử dụng và đe dọa sử dụng vũ lực trong quan hệ quốc tế. “Thế nhưng nếu Việt Nam tin vào điểm này, thì Việt Nam có quân đội để làm gì? Bởi vì khi anh có quân đội, thì đến một lúc nào đó thì Việt Nam phải sử dụng. “Điểm mâu thuẫn thứ hai là trong chính sách quốc phòng, tức là khi nói rằng không dựa vào nước này để chống nước khác, thế nhưng trong Sách trắng lần này cũng có điểm mới là dựa trên tình hình cụ thể thì Việt Nam có thể cân nhắc thiết lập quan hệ quân sự với một nước khác.”

NGOẠI GIAO

Tạp chí Nikkei Asian dẫn phát biểu của Ông Nguyễn Xuân Phúc, người đứng đầu chính phủ Việt Nam bên lề cuộc họp thường niên Diễn đàn Kinh tế Thế giới diễn ra tại Davos, Thụy Sĩ hôm 24/1 rằng Trung Quốc là nước láng giềng và là bạn bè của Việt Nam; chính quyền Hà Nội mong muốn cố gắng giải quyết mọi vấn đề với Bắc Kinh để hai nước mở rộng, thúc đẩy hợp tác thương mại. Đối với vấn đề về toàn vẹn lãnh thổ, ông Nguyễn Xuân Phúc nói rằng Việt Nam sẽ bảo vệ các lợi ích hợp pháp và chủ quyền của đất nước ngay cả khi tăng trưởng quan hệ kinh tế. Ngày 23/5, Phó Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Việt Nam Phạm Bình Minh đã hội kiến với quyền Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Patrick Shanahan tại Ngũ Giác Đài, theo tin từ Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ. Hai bên thảo luận vấn hợp tác giữa Mỹ và Việt Nam trong việc bảo vệ an ninh ở Biển Đông.

  • Hôm 28/3, Việt Nam lên tiếng phản đối kế hoạch xây dựng căn cứ chiến lược của Trung Quốc trên đảo Phú Lâm, gọi đó là sự “vi phạm nghiêm trọng chủ quyền của Việt Nam” đối với quần đảo quần đảo Hoàng Sa.
  • Theo hãng tin Anh Reuters, trong buổi nói chuyện tại Trung Tâm Nghiên Cứu Quốc Tế và Chiến Lược (CSIS) ngày tháng 4 ở Washington, trợ lý bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ phụ trách vấn đề an ninh khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương Randall Schriver đã nhắc lại sự kiện là vào năm ngoái 2018, lần đầu tiên từ sau chiến tranh Việt Nam, một tàu sân bay Mỹ đã ghé cảng Việt Nam, và Hoa Kỳ “rất hy vọng có thể đạt được thỏa thuận với phía Việt Nam về một chuyến thăm thứ hai trong năm nay”. Ông Schriver cho biết thêm: “Chúng tôi đang thảo luận với phía Việt Nam. Chúng tôi hy vọng đây có thể sẽ trở thành hoạt động định kỳ thể hiện mối quan hệ song phương. Đó sẽ là dấu hiệu của một mối quan hệ chiến lược chín chắn”.
  • Thứ trưởng Ngoại giao Việt Nam Lê Hoài Trung, Đại diện Bộ Ngoại giao Việt Nam, vào ngày 6 tháng 11 tuyên bố rằng Việt Nam đang cân nhắc các biện pháp giải quyết căng thẳng Biển Đông với Trung Quốc trong đó có cơ chế trọng tài và kiện. Phát ngôn nhân Cảnh Sảng của Bộ Ngoại giao Trung Quốc lên tiếng vào ngày 8/11 kêu gọi Việt Nam không ‘làm phức tạp’ vấn đề ở Biển Đông.

QUÂN SỰ & TĂNG CƯỜNG PHÒNG THỦ:

  • Chi tiêu quốc phòng của Việt Nam đạt 5.5 tỷ USD vào năm 2018, tăng hơn 500 triệu USD so với năm trước đó, trong bối cảnh tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc. Dữ liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Thế giới Stockholm (SIPRI) cho thấy mức chi tiêu quân sự của Việt Nam năm 2018 chiếm 2.3% tổng sản phẩm nội địa (GDP).
  • Hai chiếc máy bay P-3C của lực lượng tự vệ trên biển Nhật Bản bắt đầu chuyến thăm TP.HCM từ ngày 28-29/1. Máy bay P-3C của Nhật là một phiên bản của máy bay tuần tra trinh sát chống ngầm P-3 Orion trong Hải quân Mỹ. Đây là sản phẩm của mối hợp tác giữa Lockheed Martin của Mỹ và Kawasaki Heavy Industries của Nhật Bản. Nếu quyết định mua máy bay P-3C của Nhật Bản, việc trang bị vũ khí sẽ thuận lợi với Việt Nam hơn rất nhiều bởi theo truyền thông nước này, Nhật Bản sẽ giúp Việt Nam vũ trang cho P-3C sau khi chúng được mua về.
  • Tờ Asia Times đưa tin, ngày 5/8/2019, Đại diện cấp cao của Liên minh châu Âu (EU) về chính sách an ninh và đối ngoại Federica Mogherini sẽ ký kết một thỏa thuận quốc phòng mới với Việt Nam. Đây là thỏa thuận an ninh đầu tiên có nội dung như vậy được EU ký kết với một quốc gia Đông Nam Á.
  • Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EU) vừa ký kết Hiệp định về thiết lập khuôn khổ tham gia của Việt Nam vào các hoạt động quản lý khủng hỏang của EU (FPA) ở Brussels, Bỉ vào hôm 17/10/2019. Truyền thông trong nước, vào ngày 18 tháng 10 cho biết Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam-Đại tướng Ngô Xuân Lịch và Phó Chủ tịch Ủy ban Châu Âu, bà Federica Mogherini, đại diện cho Việt Nam và EU đã ký Hiệp định FPA vừa nêu. Hiệp định FPA được hai phía Việt Nam và EU đánh giá là một bước phát triển quan trọng trong quan hệ quốc phòng, đóng vai trò thúc đẩy cho Hiệp định Đối tác và Hợp tác toàn diện Việt Nam-EU (PCA).

 CÁC CƯỜNG QUỐC TRONG VÙNG

Trong năm 2019, các đồng minh của Hoa Kỳ như Nhật Bản, Úc Đại Lợi, các quốc gia Liên Âu có những thái độ mạnh mẻ hơn đối với sự hiện diện của Trung Quốc tại Biển Đông. Bảy mươi năm sau khi thành lập Liên minh Bắc Đại Tây Dương (NATO) trong thời Chiến tranh Lạnh, tập trung vào Moscow, NATO đang mở rộng tầm nhìn và chuyển hướng sang đối phó với thách thức do Trung Quốc đặt ra giữa lúc nước này ngày càng tăng cường sức mạnh quân sự.

ANH-PHÁP & LIÊN ÂU & CANADA: Các nước trong Liên Minh Âu Châu (EU) sẽ gia tăng sự hiện diện trên Biển Đông phối hợp cùng với Mỹ để đối phó với sự bành trướng bá quyền của Trung Cộng ở khu vực. Bà Liselotte Odgaard, một nhà nghiên cứu ở Âu Châu đang hợp tác tại viên nghiên cứu có tiếng là bảo thủ Hudson Institute ở Washington, cho rằng Liên Âu “đã bắt đầu dấu hiệu hiện diện tại khu vực Á Châu – Thái Bình Dương.” Bà nói trong một cuộc thảo luận ở Washington về vai trò của Liên Âu ở khu vực. Ngoài ra, giữa lúc vương quốc Anh đang ráo riết dồn nỗ lực nhằm đạt được một giải pháp tối ưu cho Brexit trước khi nước này rời Liên hiệp châu Âu, thì các nhà chiến lược của nước này từ vài năm nay đã bắt đầu vạch ra một hướng đi mới cho một nước Anh hậu Brexit bằng cách quay sang Đông Nam Á, theo một chính sách ‘xoay trục sang hướng Đông’ của riêng nước Anh. Trong chiều hướng đó, Việt Nam trở thành một đối tác quan trọng của nước Anh, không những về mặt chiến lược, mà còn về thương mại, giáo dục, và nhiều lĩnh vực khác. Vào cuối tháng Ba, 2019, Việt Nam và vương quốc Anh họp bàn về vấn đề quốc phòng. Đây là một trong nhiều sự kiện diễn ra từ năm 2018, đánh dấu kỷ niệm 45 năm quan hệ bang giao (1973- 2018) và 8 năm thiết lập quan hệ “đối tác chiến lược” giữa Việt Nam và Anh.

Ngày 2/6/2019, trong cuộc Đối thoại An ninh Shangri-La, ở Singapore, bộ trưởng Quân Lực Pháp, Florence Parly trình bày chiến lược mới đối chọi với Trung Quốc tại châu Á. Tài liệu có tiêu đề “Báo cáo thông tin về những thách thức chiến lược tại Biển Đông”, do hai tác giả Delphine O và Jean-Luc Reitzer thuộc Ủy Ban Đối Ngoại của Quốc Hội thực hiện. Báo cáo dài 77 trang này cho rằng “chiến thuật sự đã rồi” của Bắc Kinh tại Biển Đông đi ngược lại các mục tiêu của Liên Hiệp Quốc. Đồng thời, chiến lược của Bắc Kinh còn nhằm chia rẽ các nước thành viên khối ASEAN. Theo các tác giả bản báo cáo, ASEAN bị chia rẽ thành 4 nhóm trong hồ sơ Biển Đông với chỉ 2 nhóm đòi hỏi yêu sách chủ quyền là Việt Nam và thụ động hơn là Philippines, Malaysia, Brunei. Điểm khiến các tác giả quan ngại là tình hình căng thẳng ở Biển Đông đã vượt quá khuôn khổ những tranh chấp lãnh thổ trong khu vực. Việc Bắc Kinh quân sự hóa và nhất là quyết định lập vùng chống tiếp cận và xâm nhập (A2/AD – Anti-Access/Area Denial) tại nhiều đảo đá ngầm ở Biển Đông đã buộc nhiều nước trong khu vực lao vào một cuộc chạy đua vũ trang, tăng cường nỗ lực quân sự và làm gia tăng sự hiện diện của các tầu chiến Mỹ. Châu Âu nên tăng cường hoạt động tại Biển Đông với sự hợp tác của hải quân Anh, Pháp, Đức.

Trong một động thái hiếm hoi, hồi cuối tháng 8/2019, ba nước lớn nhất Âu Châu là Anh, Pháp và Đức đã cùng đưa ra một tuyên bố chung rằng họ “quan ngại về tình hình ở Biển Đông, vốn có thể dẫn đến mất an ninh và căng thẳng trong khu vực”. Ba nước này (gọi tắt là EU3) đã đáp ứng sau khi có lời kêu gọi của Việt Nam nhằm quốc tế hóa vấn đề trên Bãi Tư Chính. Trao đổi với VOA, Giáo sư Ngô Vĩnh Long hiện đang giảng dạy tại Đại học Maine, Hoa Kỳ, giải thích rằng ba nước này (gọi tắt là EU3) đã đáp ứng sau khi có lời kêu gọi của Việt Nam nhằm quốc tế hóa vấn đề trên Bãi Tư Chính. Riêng đối với Việt Nam, nước này có thể “xem xét cho các nước EU3 vào quân cảng Cam Ranh hay bất cứ chỗ nào để tiếp liệu” và nếu cần “Việt Nam có thể cùng tuần tra chung”. “Việt Nam có thể kêu gọi hải quân các nước EU3 ra chứng kiến những gì đang xảy ra (như ở Mỏ Cá Voi Xanh) để xem Trung Quốc đang làm gì,” ông cho biết. “Nếu E3 không hành động thì rủi ro sẽ càng lớn. Trung Quốc sẽ bẻ từng chiếc đũa. Nhiều nước hợp lại nói rõ với Trung Quốc rằng anh đang phạm pháp thì Trung Quốc sẽ phải nhượng bộ nếu không họ sẽ bị thế giới coi là nước không coi luật pháp ra gì. Khi đó họ sẽ bị cô lập.”

  • Đầu năm 2019, Bộ trưởng Quốc phòng Anh Gavin Williamson khi trả lời phỏng vấn tờ The Sunday Telegraph đã cho biết, London sẽ mở 2 căn cứ quân sự mới trong một vài năm tới, một ở Caribe, một ở Biển Đông. Singapore đang là địa điểm Anh cân nhắc. Trong một động thái chắc chắn sẽ làm Trung Quốc giận dữ, lần đầu tiên hai chiến hạm của Anh Quốc và Hoa Kỳ đã tiến hành một cuộc tập trận chung kết thúc vào hôm nay 16/1/2019, trên vùng Biển Đông, nơi Trung Quốc đã xây dựng một số căn cứ trên các thực thể họ chiếm đóng.
  • Bộ trưởng Quốc Phòng và Ngoại Giao Pháp-Nhật gặp nhau 11/1/2019 tại Brest, căn cứ hải quân Pháp ở Tây-Bắc. Mục đích cuộc họp 2+2 này nhằm “thúc đẩy” dự án đối tác quân sự đã được khởi động cách nay 5 năm. Với căn cứ Nouméa ở đảo Nouvelle – Calédonie, chiến hạm Pháp có thể nhanh chóng đến Biển Đông và Biển Hoa Đông.
  • Bộ trưởng Tài chính Anh Philip Hammond buộc phải hủy chuyến thăm Trung Quốc, sau khi kế hoạch triển khai một hàng không mẫu hạm mới của Anh tới Thái Bình Dương đã khiến Bắc Kinh giận dữ. Bộ trưởng Quốc phòng Gavin Williamson hôm 11/2 thông báo rằng chuyến hải hành đầu tiên của HMS Queen Elizabeth, hàng không mẫu hạm mới đóng của Anh, trị giá khoảng 4 tỷ USD, sẽ gồm Thái Bình Dương.

NHẬT BẢN: Xung đột thương mại Mỹ-Trung không ngừng leo thang, Nhật Bản sẽ có thêm nhiều cơ sở hơn để đặt ra các điều kiện có lợi cho mình trong quan hệ với Trung Quốc. Thời gian qua, Nhật Bản có những điều chỉnh về chính sách đối ngoại một cách khá thực dụng.

ẤN ĐỘ

  • Tập đoàn Larsen & Toubro của Ấn Độ vừa khởi công dự án đóng 5 trong số 12 tàu tuần tra cho lực lượng Biên phòng Việt Nam. Hôm 16/8, VNExpress cho biết dự án đóng 12 tàu tuần tra cao tốc cho Biên phòng Việt Nam nằm trong khuôn khổ gói tín dụng được chính phủ Ấn Độ dành cho Việt Nam, trở thành dự án lớn cụ thể đầu tiên trong hợp tác quốc phòng giữa hai nước. Trong một thông cáo, Larsen & Toubro cho biết hợp đồng được ký trên nguyên tắc với đối tác Việt Nam vào tháng 6/2016 có trị giá đến 99.7 triệu đôla. TTXVN nói 5 tàu sẽ được đóng tại nhà máy Kattupalli, và 7 chiếc còn lại trong dự án sẽ được làm tại Nhà máy đóng tàu Hồng Hà của Việt Nam dưới sự hỗ trợ kỹ thuật của L&T. Được chế tạo bằng hợp kim nhôm, tàu HSGB với lượng giãn nước 140 tấn, chiều dài khoảng 35 mét, đạt tốc độ 35 hải lý, được lắp đặt các thiết bị dẫn đường, giám sát và phòng thủ hiện đại.
  • Tại Diễn đàn Kinh tế phương Đông (EEF) vừa được tổ chức ở Vladivostok đầu tháng 9/2019, Ấn Độ và Nga đã đồng ý triển khai một tuyến đường hàng hải mà một phần sẽ đi qua vùng biển đang có tranh chấp gay gắt. Hai nước đồng minh an ninh truyền thống này cũng tăng cường hợp tác quân sự và công nghệ. Theo biên bản ghi nhớ do Ấn Độ và Nga ký kết ở một EEF trong tuần này, một tuyến đường biển Ấn Độ-Thái Bình Dương mới sẽ kéo dài từ thành phố cảng Vladivostok thuộc vùng Viễn Đông của Nga cho đến thành phố Chennai nằm trên Vịnh Bengal ở miền đông Ấn Độ.

CÁC NƯỚC ASEAN

Ngày 2/9/2019, cuộc diễn tập AUMX (ASEAN-US Maritime Exercise) giữa Hoa Kỳ và 10 nước ASEAN bắt đầu. oa Kỳ và 10 nuoc ASEAN bắt đầu. Tại họp báo, Phó Đề đốc Tynch của Hoa Kỳ nhắc lại rằng năm 2019 đánh dấu kỷ niệm 25 năm hợp tác và đào tạo hàng hải giữa Mỹ và các quốc gia Đông Nam Á. Mối liên hệ giữa hải quân Mỹ với các nước Đông Nam Á cũng dễ dàng nhìn thấy ở các cuộc diễn tập quân sự Hợp tác huấn luyện và sẵn sàng phối hợp trên biển (CARAT) hay Hợp tác và huấn luyện Đông Nam Á (SEACAT). AUMX có điểm khác biệt với CARAT hay SEACAT. Ông Tynch nói với các phóng viên: “Mô hình AUMX năm nay là nhằm tăng cường nhận thức về tình huống và khả năng tương tác cho toàn bộ ASEAN và cho Mỹ nữa. Vì vậy, trọng tâm của AUMX thực sự là về các kỹ năng được áp dụng trên toàn cầu đối với an ninh hàng hải”. Có thể thấy cụm từ “toàn bộ ASEAN” chính là khác biệt, như cách TS Collin Koh Swee Lean – nhà nghiên cứu thuộc Chương trình An ninh hàng hải (Mỹ) – phân tích, nên phân biệt giữa “Đông Nam Á” và ASEAN. Nếu SEACAT hay CARAT cũng có sự tham gia của “các nước Đông Nam Á”, quả thực giới quan sát không hề nhầm lẫn khi nói rằng AUMX là lần đầu tiên Mỹ diễn tập hàng hải riêng với toàn thể các thành viên ASEAN. Một chi tiết thú vị củng cố cho khác biệt trên là Myanmar cũng cử tàu khu trục UMS Kyan Sittha tham gia đợt diễn tập này, bất kể quân đội Myanmar nằm trong diện trừng phạt của Mỹ. Cuộc diễn tập chỉ diễn ra một lần duy nhất, không theo cơ chế thường xuyên. Điều đặc biệt theo tờ Inquirer là trước đó, tàu tuần tra BRP Ramon Alcaraz (PS-16) của hải quân Philippines hội quân cùng tàu KDB Darulaman của hải quân Brunei và tàu chống ngầm số 18 của Việt Nam trong khu vực quần đảo Trường Sa của Việt Nam vào ngày 26/8.

PHILIPPINES: Tư lệnh lực lượng tuần duyên Hoa Kỳ khu vực Thái Bình Dương ngày 11/06/2019 khẳng định: Một sự hiện diện được tăng cường của tuần duyên Mỹ tại Biển Đông sẽ giúp các quốc gia đối tác của Mỹ dọc theo vùng biển tranh chấp này củng cố chủ quyền của mình. Theo hãng tin Mỹ Bloomberg, trả lời báo chí vào sáng nay, phó đô đốc Linda Fagan chính thức xác nhận sự kiện hai tàu tuần duyên Mỹ USCG Bertholf và Stratton đã được triển khai hoạt động tại khu vực Biển Đông trong thời gian gần đây, nhằm “thực thi pháp luật và nâng cao năng lực quản lý ngư nghiệp”. Trong tháng 5/2019, chiếc USCG Bertholf của tuần duyên Mỹ cùng với hai tàu cảnh sát biển của Philipines đã cùng tập luyện tìm kiếm và cứu nạn tại một vùng biển gần bãi cạn Scarborough, một thực thể do Philippines kiểm soát cho đến năm 2012 trước khi bị Trung Quốc phong tỏa. Cả Trung Quốc, Philippines lẫn Đài Loan đều tuyên bố chủ quyền trên bãi cạn này.

  • Ngoại trưởng Hoa Kỳ Mike Pompeo hôm 1/3 đảm bảo với Manila rằng Mỹ sẽ bảo vệ Philippines nếu Philippines bị tấn công trên Biển Đông, tái khẳng định Washington sẽ tuân thủ hiệp ước phòng thủ chung Mỹ-Philippines mà Manila đang tìm cách sửa đổi. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Delfin Lorenzana lo sợ với tần suất tàu chiến Mỹ qua lại trên Biển Đông như hiện giờ, sẽ có lúc Manila tự động bị kéo vào một cuộc xung đột và đối đầu với Trung Quốc bởi một biến cố không lường trước. Ông Lorenzana nhấn mạnh môi trường an ninh trong khu vực nay đã trở nên phức tạp hơn so với thời điểm khi Mỹ và Philippines ký hiệp ước phòng thủ cách đây 68 năm.
  • Ngày 29/3/2019, báo chí Philippines loan tải thông tin từ báo cáo của quân đội, theo đó tổng cộng hơn 600 tàu thuyền Trung Quốc đã áp sát, “bao vây” đảo Thị Tứ, một trong các thực thể địa lý lớn nhất của quần đảo Trường Sa, do Manila kiểm soát, kể từ đầu năm đến nay. ABS-CBN News cho biết cụ thể là thời gian tàu Trung Quốc có mặt đông đảo nhất là vào ngày 10/2/2019, khi quân đội Philippines vận chuyển các phương tiện đến đảo Thị Tứ để chuẩn bị cho một số công trình xây dựng, tôn tạo, trong đó một đường băng máy bay trên đảo này. Ngày 5/4/2019, tổng thống Philippines Rodrigo Duterte đã lên tiếng cảnh cáo Bắc Kinh. Phát biểu vào cuối ngày hôm qua trước các công tố viên Philippines, về khả năng nổ ra xung đột võ trang nếu Trung Quốc “đụng” vào đảo mà người Philippines gọi là Pag Asa (mà Việt Nam, Trung Quốc và Đài Loan cũng đòi hỏi chủ quyền), ông Duterte đã nói nguyên văn như sau: “Tôi sẽ không nài nỉ hay cầu xin mà tôi chỉ nói với quý vị (tức là Trung Quốc) rằng hãy buông Pag Asa ra vì tôi có binh lính ở đó. Nếu quý vị đụng đến (Pag Asa) thì đó sẽ là chuyện khác. Lúc đó, tôi sẽ nói với binh sĩ của tôi chuẩn bị cho các nhiệm vụ cảm tử”.
  • Hơn 7,500 binh sĩ Hoa Kỳ và Phi Luật Tân vào ngày 2/4/2019 đã khởi sự cuộc tập trận chung thường niên Balikatan 2019 gần bãi đá Scarborough, nơi bị Trung Quốc chiếm đoạt từ năm 2012. Cuộc tập trận Balikatan (Vai kề vai) bao gồm 4,000 binh sĩ Phi Luật Tân và 3,500 binh sĩ Hoa Kỳ. Một nhóm khoảng 50 binh sĩ Úc cũng tham gia chương trình tập trận. Trong số các chiến hạm Hoa Kỳ xuất hiện tại Balikatan 2019 có chiếc USS Wasp, một tàu đổ bộ tấn công, cùng phi đội chiến đấu cơ tàng hình F-35B của tàu này. Các viên chức Hoa Kỳ và Phi Luật Tân cho biết cuộc tập trận năm nay sẽ tập trung vào việc củng cố hợp tác giữa quân đội hai bên, thử nghiệm thời gian đáp ứng trong tình huống thảm họa hoặc bị đe dọa từ bên ngoài, và đối phó với khủng bố.
  • Hoa Kỳ và Philippines đang thảo luận về việc đặt một hệ thống tên lửa được nâng cấp ở Biển Đông để chống lại sự bành trướng của Trung Quốc trong khu vực tranh chấp. Hệ thống rocket của Lockheed Martin có khả năng phóng các tên lửa dẫn đường tầm xa chính xác, có thể tấn công bất kỳ sự hiện diện nào của Trung Quốc tại quần đảo Trường Sa. Washington và Manila đang hợp tác để ngăn chặn đà “quân sự hóa” ngày càng gia tăng của Bắc Kinh nhưng hệ thống pháo phản lực HIMARS có thể quá đắt đỏ đối với ngân sách của Manila.
  • Một tàu Philippines đã bị chìm hôm 8/6 sau khi va chạm với tàu Trung Quốc ở biển Đông – hãng ABS-CBN News (Philippines) đưa tin. Vụ và chạm đã khiến tính mạng của 22 ngư dân người Philippines trên tàu gặp nguy hiểm – Bộ trưởng quốc phòng Delfin Lorenzana ngày hôm nay, 12/6, cho biết. Ông Lorenzana chỉ trích phía Trung Quốc đã bỏ mặc các ngư dân Philippines trên chiếc tàu số hiệu F/B GIMVER1 sau vụ va chạm trên biển Đông. “Chúng tôi phản đối hành động của tàu đánh cá Trung Quốc khi ngay lập tức rời khỏi hiện trường sự cố và bỏ mặc 22 thuyền viên Philippines,” Bộ trưởng quốc phòng Philippines nói trong thông cáo báo chí. Theo ông Lorenzana, một tàu đánh cá của Việt Nam trong khu vực đã xuất hiện và phối hợp giải cứu các ngư dân nước này. “Chúng tôi cảm ơn thuyền trưởng và thủy thủ đoàn của tàu Việt Nam vì đã cứu tính mạng của 22 thuyền viên Philippines,” ông Lorenzana bày tỏ.
  • Tổng Thống Philippines, ông Rodrigo Duterte, hôm 4/9, xác nhận là ông không có cách gì để buộc Trung Quốc phải tuân hành phán quyết trọng tài quốc tế về tranh chấp với Philippines ở Biển Đông, sau khi Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nói thẳng với ông trong cuộc họp ở Bắc Kinh mới đây là “chúng tôi không thay đổi lập trường”.
  • Nói chuyện với các nhà báo ở Philippines hôm 10/9, ông Duterte cho biết ông Tập đã hứa chia cho Philippines phần lợi lớn hơn với một dự án khai thác dầu khí chung trong vùng dặc quyền kinh tế của Philippines. Phó Tổng thống Philippines Leni Robredo đã mạnh mẽ đả kích nhà lãnh đạo Philippines là “cực kỳ vô trách nhiệm” khi cân nhắc khả năng gạt sang một bên “chiến thắng vẻ vang của Philippines trước tòa án trọng tài” để hợp tác với Bắc Kinh khai thác năng lượng chung trong khu dặc quyền kinh tế Philippines, theo Reuters.

ĐÀI LOAN: Tổng thống Đài Loan Thái Anh Văn hôm 5/1 kêu gọi sự ủng hộ quốc tế để bảo vệ nền dân chủ và lối sống của hòn đảo tự trị này trước những đe dọa mới từ Trung Quốc. Những phát biểu của bà Thái được đưa ra vài ngày sau khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nói rằng không ai có thể thay đổi sự thật rằng Đài Loan là một phần của Trung Quốc, và người dân ở hai bên Eo biển Đài Loan nên mưu tìm “sự thống nhất.”

  • Cơ quan Hợp tác an ninh quốc phòng (DSCA) của Lầu Năm Góc cho biết thương vụ bán vũ khí theo yêu cầu của Đài Loan, bao gồm 108 xe tăng M1A2T Abrams và 250 tên lửa Stinger, sẽ không làm thay đổi cán cân quân sự cơ bản trong khu vực. DSCA ngày 8/7 đã thông báo cho Quốc hội Mỹ về thương vụ vũ khí với Đài Loan. Hãng tin Reuters cho biết thỏa thuận bán vũ khí này có thể bao gồm thêm súng máy, đạn dược, xe bọc thép Hercules dùng để thu hồi xe tăng không hoạt động, các thiết bị vận chuyển hạng nặng và các thiết bị liên quan khác.
  • Thượng nghị sĩ đảng Cộng Hòa Marco Rubio, thành viên Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, ngày 16/8 xác nhận rằng Nhà Trắng đã đồng ý với đề xuất bán 66 máy bay F-16 trị giá 8 tỷ USD cho Đài Loan. Nhà thầu Lockheed Martin tuyên bố rằng phiên bản mới nhất F-16 Block 70/72 sẽ bao gồm các vũ khí, tính năng, radar, công nghệ chưa từng tồn tại trong các biến thể trước đó. Tập đoàn vũ khí này tự tin rằng F-16 phiên bản mới có thể “bay và chiến đấu tới năm 2070 và xa hơn”.

CAMPUCHIA: Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ đòi hỏi Cam Bốt giải thích về việc bất thình lình từ chối trợ giúp của Mỹ để sửa chữa một căn cứ hải quân, gây nghi ngờ là Phnom Penh muốn dành cảng này cho quân đội Trung Quốc. Reuters hôm 1/7/2019 loan báo như trên, trích dẫn một lá thư gởi cho bộ trưởng Quốc Phòng Cam Bốt.

  • Với 20% đường bờ biển của Campuchia, khu đầu tư Dara Sakor do Trung Quốc hậu thuẫn không giống bất kỳ dự án nào khác ở quốc gia Đông Nam Á này. Dara Sakor, khu đầu tư trị giá 3.8 tỷ USD do Trung Quốc hậu thuẫn, chiếm 20% đường bờ biển Campuchia, không giống bất kỳ dự án nào khác ở quốc gia Đông Nam Á đang phát triển này. Được kiểm soát bởi một công ty Trung Quốc với hợp đồng thuê 99 năm, nó có các kế hoạch theo giai đoạn để xây dựng một sân bay quốc tế, cảng nước sâu và khu công nghiệp, cùng với một khu nghỉ dưỡng sang trọng hoàn chỉnh với các nhà máy điện, nhà máy xử lý nước và cơ sở y tế. Quy mô và phạm vi của các kế hoạch cho Dara Sakor đã khiến Hoa Kỳ lo ngại rằng khu nghỉ dưỡng có thể là một phần trong kế hoạch lớn hơn của Trung Quốc nhằm đặt cơ sở quân sự ở Campuchia, theo một quan chức thông thạo với tình huống này. Sự hiện diện của hải quân ở đó sẽ tiếp tục mở rộng dấu ấn chiến lược của Trung Quốc vào Đông Nam Á, củng cố sự nắm giữ lãnh thổ tranh chấp ở Biển Đông và các tuyến đường thủy mang hàng nghìn tỷ đô la thương mại.

Bản đồ Dara Sakor

  • Báo Wall St. Journal (WSJ) ngày 21/7 đưa tin Phom Penh đã ký một thỏa thuận mật cho phép Trung Quốc độc quyền sử dụng một phần của căn cứ hải quân của Campuchia gần Sihanoukville, trong bối cảnh Trung Quốc đang vươn ra toàn cầu, và tận dụng sức mạnh kinh tế cũng như quân sự tích lũy bấy lâu để cố tìm cách thay đổi trật tự toàn cầu, đẩy Hoa Kỳ ra khỏi vị trí cường quốc số 1 hiện nay. VOA-Việt ngữ phỏng vấn Giáo sư Tiến sĩ Sophal Ear, một nhà khoa học chính trị của Đại học Occidental, một chuyên gia về kinh tế chính trị, ngoại giao, và các vấn đề quốc tế. Thỏa thuận mật được ký kết vào mùa xuân năm nay và được cả hai nước giữ kín, Trung Quốc được độc quyền sử dụng một phần căn cứ hải quân Ream của Campuchia trên Vịnh Thái Lan, không xa một sân bay lớn đang được một công ty Trung Quốc xây dựng. Thủ Tướng Campuchia Hun Sen hôm 22/7 cực lực bác bỏ tin này.

MALAYSIA: Theo nhật báo South China Morning Post, hôm 19/9/2019, thủ tướng Malaysia Mahathir Mohamad kêu gọi phi quân sự hóa Biển Đông, biến vùng biển này thành một khu vực hòa bình, hữu nghị và thương mại. Thủ tướng Mahathir đưa ra lời kêu gọi này trong một tài liệu cập nhật hóa chính sách đối ngoại của Malaysia. Riêng về hồ sơ Biển Đông, tài liệu này viết: “Biển Đông phải là một vùng biển của hợp tác, chứ không phải là nơi đối đầu hoặc xung đột. Điều này phù hợp với tinh thần của hiệp định về Vùng Hòa bình Tự do và Trung lập (ZOPRAN)”.

  • Tháng 12, 2019, Malaysia công bố Sách trắng Quốc phòng, bày tỏ quan ngại sự lan tỏa hiệu ứng căng thẳng trong quan hệ giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ đe dọa nước này. Sách trắng quốc phòng vạch ra chiến lược quốc phòng của Malaysia trong giai đoạn 2021-2030. Malaysia dành 3.4 tỷ USD cho ngân sách quốc phòng năm 2020, chỉ bằng 1/3 so với Singapore và ½ so với Thái Lan.
  • Áp lực gia tăng của Trung Quốc với các nước láng giềng phía nam tại Biển Đông dường như tiếp tục gây phản tác dụng. Ngày 12/12/2019 Malaysia nạp hồ sơ yêu cầu công nhận vùng thềm lục địa mở rộng, bên ngoài khu vực 200 hải lý. Theo nhiều nhà quan sát, hành động bất ngờ của Kuala Lumpur vừa là một thách thức đối với Bắc Kinh, vừa mở ra cơ hội hợp tác với láng giềng ASEAN, nhằm lập một trận tuyến pháp lý chung đối phó với Trung Quốc. Trong yêu sách mới tại Biển Đông, Malaysia mở rộng yêu sách thềm lục địa nhằm giành được gần như gấp đôi diện tích thềm lục địa so với yêu sách năm 1979. Khu vực thềm lục địa mới mà Malaysia yêu cầu vươn đến vĩ tuyến 13°, vượt quá khỏi quần đảo Trường Sa, là một thách thức trực tiếp đối với tham vọng của Trung Quốc.

KẾT LUẬN

Trong năm 2019, Trung Quốc càng hung hăng gây hấn để hiện thực hóa tham vọng độc chiếm Biển Đông thì cộng đồng quốc tế lại càng tỏ ra quyết liệt và mạnh mẽ hơn nhằm chặn đứng tham vọng nguy hiểm đối với tự do hàng hải, hàng không cũng như hòa bình, an ninh, ổn định của khu vực và toàn cầu này.

Điều đó thể hiện qua những phát biểu đầy cứng rắn cũng như hành động mới đây của cộng đồng quốc tế nhất là các nước Liên Âu như Anh, Pháp, Đức. Sách trắng Quốc phòng Việt Nam năm 2019 cũng đã phải điều chỉnh để phù hợp với tình thế mới.

THAM KHẢO

  1. Bài viết “Tình hình Biển Đông oa Ddoc” của tác giả ngày 1/1/2019.
  2. Bài viết “Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh nói về quan hệ Việt – Mỹ trước những biến động” trên mạng Net News ngày 16/1/2019.
  3. Bài viết “45 năm Trung Quốc cưỡng chiếm Hoàng Sa của Việt Nam: Mưu đồ độc chiếm Biển Đông” trên mạng Thanh Niên ngày 17/1/2019.
  4. Bài viết “Mỹ Ra Luật Chống TC Xâm Lược” trên mạng Vietbao Online ngày 18/1/2019.
  5. Bài viết “Các tướng Mỹ bàn cách đánh chiếm đảo Trung Quốc chiếm đóng ở Biển Đông? trên mạng Giáo Dục Việt Nam ngày 25/1/2019.
  6. Bài viết “Đô đốc Mỹ kêu gọi đưa hải cảnh, tàu cá Trung Quốc vào khuôn phép quốc tế” trên mạng Thanh Niên ngày 8/2/2019.
  7. Bài viết “Trung Quốc sẽ để sáng kiến Vành đai và Con đường lặng lẽ cáo chung?” trên mạng Giáo Dục Việt Nam ngày 15/2/2019.
  8. Bài viết “Mỹ hô hào đồng minh và đối tác can dự vào Biển Đông, Bắc Kinh tức tối” trên mạng RFI ngày 15/2/2019.
  9. Bài viết “Việt Nam và bàn cờ chiến lược Biển Đông” trên mạng GDVN ngày 1/4/2019.
  10. Bài viết “Cục diện châu Á – Thái Bình Dương năm 2018 và triển vọng năm 2019” trên mạng Tạp chí Cộng Sản ngày 3/4/2019.
  11. Bài viết “Quan hệ Việt-Anh: Sau Brexit, Anh xoay trục sang hướng Đông?” trên đài VOA ngày 4/4/2019.
  12. Bài viết “Mỹ lo sợ ‘khu nghỉ mát’ ở Campuchia biến thành căn cứ Trung Quốc” trên mạng TTO ngày 19/7/2019.
  13. Bài viết “Việt Nam sắp ký thỏa thuận quốc phòng với Liên minh châu Âu” trên mạng SOHA ngày 2/8/2019.
  14. Bài viết “Chuyên gia: Cần lập ‘tiểu Asean’ đối phó với Trung Quốc” trên đài VOA ngày 28/11/2019.
  15. Bài viết “Yêu sách mới ở Biển Đông : Malaysia thách thức Bắc Kinh, mở cơ hội hợp tác với láng giềng” trên đài RFI ngày 24/12/2019.

 

—–